Аввал хабар берганимиздек, жорий йил январь ойи ўртасидаа лицензияси чақириб олинган Yangi Bank омонатчилари учун агент-банк сифатида Бизнесни ривожлантириш банки танланди ҳамда омонатчиларга тегишли қонунга асосан, Омонатларни кафолатлаш агентлиги маблағлари ҳисобидан маблағлар қайтариш бошланди.

Берилган маълумотларга кўра, Yangi Bank'даги жами омонатлар миқдори 396 млрд сўм бўлиб, у 31 931 нафар омонатчига тегишли. Ушбу омонатларнинг 31 507 шахсга тегишли 208 млрд сўмлик қисми дастлабки босқичда тўланадиган кафолатланган омонатлар сирасига киради.

Шундан:

• аҳоли омонатлари 205 млрд сўм (31 327 нафар жисмоний шахсники)
• юридик шахслар депозитлари 2,9 млрд сўм (126 нафар)
• якка тартибдаги тадбиркорлар депозитлари 261 млн сўм (54 нафар).

2025 йил 10 февраль 10:00 ҳолатига кўра, 195,4 млрд сўм (кафолатланган омонатларнинг 94%) миқдорида компенсация тўлаб берилган.

Омонатчилар кесимида:

• аҳоли омонатлари 194 млрд сўм (95%)
• юридик шахслар депозитлари 1,2 млрд сўм (41%)
• якка тартибдаги тадбиркорлар депозитлари 163 млн сўм (62%).

Агент-банк томонидан тўлаб берилиши керак бўлган қолдиқ 12,6 млрд сўм.

Қонун кучга киргунга қадар 200 млн сўмдан ортиқ омонатга эга омонатчилар

Омонатларни кафолатлаш агентлиги маълумотларига кўра, 208 млрд сўм компенсация маблағларидан 96,5 млрд сўм омонат маблағлари "Банклардаги омонатларни ҳимоя қилиш кафолатлари тўғрисида" ги Қонун кучга кирган санадан (2025 йил 19 февралдан) олдин банкка қўйилган, компенсация миқдори 200 млн сўмдан юқори (200,1 млн сўмдан 9,4 млрд сўмгача) бўлган 243 нафар омонатчи ҳиссасига тўғри келади.

2025 йил 9 февраль ҳолатига кўра, ушбу омонатчиларнинг 232 нафарига 92,3 млрд сўм компесация маблағлари Агент-банк орқали тўлаб берилган.

Ўзбекистон Республикасининг “Банклардаги омонатларни ҳимоя қилиш кафолатлари тўғрисида”ги Қонуни 51-моддасининг тўртинчи қисмига мувофиқ, белгиланган компенсация миқдори (200 млн сўм) Қонун кучга кирган санадан олдин банкка қўйилган омонатларга нисбатан қўлланилмайди.

Бундан Қонун кучга киргандан кейин омонат суммаси компенсация миқдоридан ортиқ миқдорда оширилган ва қайтариш муддати узайтирилган омонатлар, шунингдек қайтарилиши биринчи талаб бўйича амалга ошириладиган омонатлар ҳамда бошқа талаблар мустасно.

Агентлик мазкур Қонуннинг 51-моддаси тўртинчи қисми талаблари асосида тўлаб берилаётган компенсация суммалари ҳисоб-китобларини қуйидаги мисол орқали тушунтириб бермоқда:

^{Фото: Омонатларни кафолатлаш агентлиги}

Келтирилган мисолда компенсация суммасини ҳисоблашда ҳар бир омонат бўйича Қонун кучга киргандан кейин омонат суммаси оширилган ёки оширилмаганлиги, қайтариш муддати узайтирилган ёки узайтирилмаганлиги, шунингдек омонат қайтарилиши биринчи талаб бўйича амалга ошириладиган омонат тоифасига мос келиши ёки келмаслиги инобатга олингани, бунда биринчи ва иккинчи шартлар бир вақтнинг ўзида мавжуд эканига ҳам алоҳида эътибор қаратилган.

Бундан ташқари, мисолда келтирилган 850 млн сўмлик омонатнинг 600 млн сўм қисми Қонун кучга кирган санадан олдин банкка қўйилган омонат маблағлари бўлганлиги сабабли компенсация суммаси тўлиқ миқдорда тўлаб берилиши, Қонун кучга киргандан кейин тўлдирилган омонат қисми эса Қонунда белгиланган компенсация миқдорига мувофиқ, яъни 200 млн сўмгача кафолатланиши кўрсатилган.

"Yangi Bank" АЖ Тугатиш комиссияси аъзоси, банкнинг Ғазначилик департаменти директори Шерали Соатовнинг сўзларига кўра, қонун кучга киргандан кейин омонатларни тўлдириш ва узайтириш ҳолатлари, яъни иккала шарт бир вақтда амалга ошган бўлса, ушбу омонат кафолатлаш объекти чегараларига тушиб қолади, яъни омонатнинг фақат 200 млн сўмлик (сўмгача) "қисми" қайтарилади.

Иқтисодчи Юлий Юсупов ўзининг Телеграм каналида ушбу мавзуда пост қолдириб, "Банклардаги омонатларни ҳимоя қилиш кафолатлари тўғрисида" ги Қонуннинг 25- ва 51-моддасига эътибор қаратган.

Қонуннинг 51-моддасида шундай дейилган: "ушбу Қонун кучга кирганидан кейин суммалари компенсация миқдоридан ортиқ миқдорда оширилган ва қайтариш муддати узайтирилган омонатлар бўйича компенсация тўланмайди". Тўловларни чеклаш тўғрисида қарор қабул қилаётган шахслар, чамаси, ушбу норманинг фақат биринчи қисмидан — "суммалари кучга кирганидан кейин суммалари компенсация миқдоридан ортиқ миқдорда оширилган" жумласидан келиб чиқиб иш тутмоқда ва боғловчи "ва" сўзидан кейин келадиган иккинчи қисмини — “ва қайтариш муддати узайтирилган” деган шартни бутунлай эътибордан четда қолдирмоқда.

Қайд этилишича, омонатчилар қонун чиқарувчи томонидан "ва" сўзининг қўлланилиши иккала шартнинг бир вақтда мавжуд бўлишини талаб қилишини таъкидламоқда — яъни омонат суммасининг оширилиши ҳам, унинг қайтариш муддати узайтирилиши ҳам Қонун кучга киргандан кейин содир бўлиши керак. Бошқача талқин қилиш "ва" боғловчисини амалда "ёки" билан алмаштирилишини англатади, бу эса ҳуқуқни қўллаш доирасидан чиқиб кетади ва қонунни сўзма-сўз талқин қилиш тамойилига зид ҳисобланади.

Юлий Юсуповнинг ёзишича, ҳуқуқни қўлловчи органлар Қонуннинг 25-моддаси қоидаларини амалда эътиборсиз қолдирмоқда. Мазкур модда кафолатлаш объекти сифатида "банк омонати шартномасига мувофиқ банкка киритилган пул маблағлариг қолдиғини" белгилайди. Яъни, тўловларни амалга ошираётган органлар томонидан қонун нотўғри қўлланилмоқда. Компенсациянинг чекланиши илгари очилган омонатни тўлдиришни "янги омонат" сифатида нотўғри таснифлаш натижасидир, ҳолбуки бу на Фуқаролик кодексида, на Банклардаги омонатларни ҳимоя қилиш кафолатлари тўғрисидаги Қонунда назарда тутилган.

Yangi Bank омонатларининг кафолатланмаган қисми

"Yangi Bank" АЖ Тугатиш комиссияси аъзоси, банкнинг Ғазначилик департаменти директори Шерали Соатовнинг (29 январь кунги) сўзларига кўра, тугатиш комиссияси томонидан тўлаб бериладиган маблағлар миқдори дастлабки ҳисоб-китоблар бўйича 153 млрд сўмни ташкил қилган.

Шерали Соатовнинг Bankers.uz'га маълум қилишича, 2026 йил 9 февраль ҳолатига тугатиш комиссияси томонидан тўлаб бериладиган жами маблағлар миқдори 187,6 млрд сўмни ташкил қилмоқда.

Икки ой ичида ҳамма талабномалар қабул қилинади ва оралиқ баланс шакллантирилгандан кейин, [тугатиш комиссияси томонидан] тўлаб бериш бошланади.