Ўзбекистонда биринчи марта «Жамоат аҳамиятига эга ташкилотлар» (инглизча Public Interest Entities — PIE) ҳуқуқий мақоми жорий этилди ва ушбу тоифага кирувчи компанияларнинг расмий реестри эълон қилинди.
Реестр Президентнинг 2025 йил 15 сентябрдаги ПҚ-282-сон қарори ҳамда тегишли низом (давлат рўйхати рақами 3736, 27.12.2025 й.) асосида Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан Марказий банк билан биргаликда шакллантирилди.
2026 йил июнь ҳолатига кўра реестрга жами 425 та ташкилот киритилган. Улар бешта мезон бўйича танлаб олинган: фонд биржаси листингидаги компаниялар, молия сектори ташкилотлари, инвестиция фондлари ва биржалар, давлат улуши катта бўлган корхоналар, шунингдек активлари ва соф тушуми йирик бўлган йирик бизнес субъектлари. Бир ташкилот бир вақтнинг ўзида бир нечта мезонга жавоб бериши мумкин.
Bankers.uz ушбу рўйхатнинг молия бозорига тегишли қисмига — банклар, микромолия ташкилотлари, тўлов ташкилотлари ва тўлов тизимлари қай тарзда қамраб олинганига алоҳида эътибор қаратди.
Молия сектори — энг катта тоифа
Реестрдаги «М2» мезони айнан молиявий ташкилотларга тегишли бўлиб, унга 226 та ташкилот кирган. Бу — бутун рўйхатнинг ярмидан кўпи ва энг йирик тоифа. Низомга кўра, бу мезонга тижорат банклари, микромолия банклари, микромолия ташкилотлари, факторинг ташкилотлари, ипотекани қайта молиялаштириш ва кафолатлар бериш ташкилотлари, шунингдек тўлов тизими операторлари ҳамда тўлов ташкилотлари автоматик равишда киритилади.
226 та ташкилот қуйидагича тақсимланади:
- Тижорат банклари — 34 та
- Микромолия банки — 1 та
- Микромолия ташкилотлари (МКТ) — 132 та
- Факторинг ташкилотлари — 8 та
- Ипотекани қайта молиялаштириш компанияси — 1 та
- Кафолат бериш компанияси — 1 та
- Тўлов тизими операторлари — 3 та
- Тўлов ташкилотлари — 46 та
Барча банклар рўйхатда
Энг муҳим хулоса — мамлакатдаги амалда фаолият юритаётган барча 34 та тижорат банки реестрга киритилган. Яъни молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларига ўтиш бўйича янги талаблар истиснасиз бутун банк тизимига тааллуқли.
Хусусан, рўйхатга давлат банкларининг барчаси — Миллий банк (НБУ), Саноат-қурилиш банки (SQB), Асакабанк, Агробанк, Халқ банки, Микрокредитбанк, Алоқабанк, Туронбанк ва Бизнесни ривожлантириш банки киритилган.
Хусусий ва хорижий капитал иштирокидаги банклардан эса Ипотека банк, Капиталбанк, Ипак йўли, Ҳамкорбанк, Ориент Финанс, Asia Alliance Bank, InFinBank (Invest Finance Bank), Trastbank, Davr Bank, Universal Bank, Garant Bank, Madad Invest Bank, Poytaxt Bank рўйхатдан жой олган.
Сўнгги йилларда фаолият бошлаган рақамли ва янги банклар — Uzum Bank, Anor Bank, TBC Bank, Tenge Bank, Octobank, Apex Bank, Hayot Bank, Avo Bank, Open Bank — ҳамда хорижий банклар Ziraat Bank, KDB Bank ва Soderot Bank ҳам реестрда мавжуд. Бундан ташқари, микромолия банки сифатида Таянч микромолия банки алоҳида киритилган.
Тўлов тизимлари ва тўлов ташкилотлари
Реестрга мамлакатнинг иккита асосий тўлов тизими операторлари — UZCARD (Ягона умумреспублика процессинг маркази) ва HUMO (Миллий банклараро процессинг маркази) киритилган. Учинчи оператор сифатида автоматлаштирилган транспорт тўлов тизими оператори ҳам рўйхатда.
Тўлов ташкилотлари (тўлов хизмати кўрсатувчи финтех компаниялар) бўйича рўйхат кенг — қарийб 46 та ташкилот. Улар орасида бозорда танилган Click, Uzpaynet, Multicard, Alif Tech, Paynet (Pay-Way) каби ўйинчилар, шунингдек NationalPay, PayFintech, Freedom Payments, Parapay, OxusPay, AltaPay, Humo Pay, TezPay, Limon Pay сингари компаниялар бор. Ўзбекистон почтаси ҳамда Солиқ сервиси давлат корхонаси ҳам тўлов ташкилоти сифатида реестрга киритилган.
Марказий банкнинг тўлов ташкилотлари реестри (жами 51 та) PIE рўйхати билан солиштирилганда, 6 та тўлов ташкилоти ҳозирча PIE рўйхатига кирмагани аниқланди. Булар — «Digital Pay», «PayPoint» ва «Whirl» (учаласи 2026 йил 20 январда лицензияланган), «Zaytun Tech» (6 март), «Taqsim Neo» (2 июнь) ҳамда «Agrosanoatni raqamlashtirish markazi» (2025 йил 10 декабрь). Кўриниб турибдики, уларнинг деярли барчаси PIE реестри шакллантирилишидан сал олдин лицензия олган энг янги ўйинчилар. PIE мақоми лицензияга эга тўлов ташкилотларига автоматик тарзда тегишли бўлгани боис, реестр давра-давра янгиланиб бориши билан бу ташкилотлар кейинги босқичларда рўйхатга қўшилиши кутилади.
Микромолия ва факторинг — энг кўп сонли гуруҳ
Сон жиҳатидан энг катта улушни микромолия ташкилотлари (МКТ) эгаллайди — 132 та. Бу рўйхатдаги ҳар тўртинчи молиявий ташкилот микромолия бозори вакили эканини билдиради. Уларнинг аксарияти масъулияти чекланган жамият шаклидаги хусусий компаниялар бўлиб, охирги йилларда тез ўсаётган онлайн кредитлаш сегментини акс эттиради.
Марказий банкнинг МКТ реестрида 133 та ташкилот мавжуд бўлса-да, улардан 3 таси PIE рўйхатига кирмаган: «Olmos Finance», «Oson Moliya» ва «Prime Sarmoya». Учаласи ҳам 2026 йил 11 февралда лицензия олган — яъни бу ҳам худди тўлов ташкилотларидаги каби яқинда фаолият бошлаган ташкилотларнинг ҳали реестрга улгурмагани билан изоҳланади.
Факторинг бозоридан 8 та ташкилот (жумладан BRB Faktoring, MKB Faktoring, SQB Factoring, Xalq Faktoring, Turon Faktoring) киритилган. Эътиборлиси, Марказий банк реестридаги 8 та факторинг ташкилотининг барчаси истиснасиз PIE рўйхатига киритилган — бирорта факторинг ташкилоти четда қолмаган. Ипотекани қайта молиялаштириш йўналишида ягона ташкилот — Ўзбекистон ипотекани қайта молиялаштириш компанияси, кафолат бериш бўйича эса Бизнесни кафолатлаш миллий компанияси реестрда.
Тўлиқ реестр Ҳукумат портали платформасида эълон қилинган.
