Ўзбекистон банк бозорида сўнгги пайтларда банкларнинг миллий тўлов тизимларидан кўра халқаро карталарга (Visa/Mastercard) кўпроқ урғу бераётгани сезилмоқда. Ушбу тенденциянинг сабабларини молиявий эксперт Шухрат Курбанов 1 000 000 сўмлик транзакция мисолида таҳлил қилиб берди.
Келтирилган инфографикага* кўра, транзакциянинг иқтисодиёти карта турига қараб кескин фарқ қилади.

Инфографика: LinkedIn / Шухрат Курбанов / Gemini AI
Локал тизимлар (HUMO / UZCARD):
Бундай тўловларда мерчант (савдогар) учун комиссия бор-йўғи 0,2% (2 000 сўм)ни ташкил этади. Бу маблағ қуйидагича тақсимланади:
- 0,03% (300 сўм) — тўлов тизимига;
- 0,11% (1 100 сўм) — банк-эквайерга (тўловни қабул қилган банкка);
- 0,06% (600 сўм) — интерчендж эмитент банкка (карта чиқарган банкка).
Халқаро тизимлар (Visa / Mastercard):
Бу ерда манзара бутунлай бошқача. Мерчант учун комиссия 1,0% (10 000 сўм)га етади. Тақсимот эса қуйидагича:
- 0,1% (1 000 сўм) — HUMO / UZCARDга (агар тўлов "уларнинг" терминали орқали ўтса);
- 0,1% (1 000 сўм) — банк-эквайерга;
- тахминан 0,1% (1 000 сўм) — Visa / Mastercard тўлов тизимига;
- 0,7% (7 000 сўм) — интерчендж банк-эмитентга.
Экспертнинг таъкидлашича, энг катта фарқ эмитент банклар даромадида кўринади. Халқаро карталар орқали амалга оширилган транзакциядан эмитент банкнинг даромади миллий карталарга нисбатан тахминан 12 баробар юқори (600 сўмга қарши 7 000 сўм). Айнан мана шу омил банкларни халқаро тизимларга миграция қилишга ундамоқда.
Танганинг иккинчи томони: Бизнес учун харажатларнинг ошиши
Бу вазият бизнес учун тўловларни қабул қилиш харажатларини кескин оширади. Мерчант комиссияси беш баробарга (0,2% дан 1,0% га) ортади. Демак, ҳар бир миллион сўмлик айланмадан бизнес тахминан 8 000 сўм кам даромад олади.
Шундай қилиб, халқаро тўлов тизимлари эмитентлар учун кўп баробар юқори даромадни таъминлар экан, банклар ушбу йўналишда фаол ҳаракат қилишда давом этадилар. Миллий тўлов тизимлари учун бу банклар ва уларнинг мижозлари учун курашда жиддий рақобатдош чақирувдир. Савол энди «нима учун бу содир бўлмоқда» эмас, балки «бунга қарши нима қилиш керак» ва бу савол биринчи навбатда тўлов тизимларининг ўзига қаратилган.
*Изоҳ: комиссиялар карта турига қараб ўзгариши мумкин. Бундан ташқари, мақолада маҳаллий банклар томонидан чиқарилган карталар орқали POS терминалларда тўлаш пайтидаги транзакцион комиссиялар ҳисобга олинган.
