Қозоғистон оммавий ахборот воситалари матбуот хизмати маълумотларига таяниб, маҳаллий молия расмийларининг банкларни ноқонуний операциялар бўйича текшириш режаларини эълон қилди. Ҳукумат илгари маълум бир қўшни давлатдан жуда катта миқдордаги ўтказмалар ҳақида хабар берган эди. Шундан сўнг иқтибос ўчириб ташланди.

Текширувни Молия бозорини тартибга солиш ва ривожлантириш агентлиги олиб боради, у тўғридан-тўғри президентга ҳисобот беради. Деярли ҳеч қандай расмий маълумот тақдим этилмаган. Расмийлар Қозоғистон Миллий банки (Марказий банк) ва Молия бозорини тартибга солиш агентлигидаги ҳамкасблари билан ҳамкорлик қилишга ваъда берди.

Эслатиб ўтамиз, жорий йил 28 январ куни расмийлар олдида нутқ сўзлаган Қозоғистон президенти Қосим-Жомарт Тоқаев қўшни давлат билан ҳамкорлик қилган ва бунинг учун чет элга тахминан 14 миллиард доллар ўтказган банк ҳақида гапирганди. Президент мамлакат, ўтказмаларни амалга оширган компания ёки мижоз кимлиги (фуқаролар ва бизнес ёки ҳукуматнинг ўзи) ҳақида ҳеч қандай маълумот бермади. Бироқ, у битимларнинг мавжудлигини «ғайритабиий» ва «фирибгарлик схемалари»дан далолат берувчи деб атаганди.

«Раис Элиманов яқинда менга Қозоғистон банкларидан бирининг хатти-ҳаракатлари ҳақида ҳисобот берди, улар орқали 2025 йилда қўшни давлатдан бошқа давлатларга 7 триллион тенгедан ортиқ маблағ ўтказилган. Ҳуқуқий, иқтисодий ва ҳатто сиёсий нуқтаи назардан, бу, менинг фикримча, жуда ғайритабиий. Афсуски, фирибгарлик молиявий схемаларининг шунга ўхшаш ҳолатлари кўпайиб бормоқда», деганди Тоқаев ўша пайтда чоп этилган маҳаллий оммавий ахборот воситалари хабарларига кўра.

Россиянинг «Новая газета» нашри бу иқтибос Қозоғистон ОАВларидан йўқола бошлаганини аниқлади, бунда «шартли равишда содиқ ресурслар ҳам, мустақил нашрлар ҳам» иштирок этган. Тозалашнинг сабаблари номаълум.

Географик жиҳатдан Қозоғистон Хитой, Қирғизистон, Ўзбекистон, Туркманистон ва Россия Федерацияси билан чегарадош. Бироқ умумий тушунчага кўра, гап айнан Россия ҳақида кетган, чунки рўйхатдаги бошқа ҳеч бир давлат, жумладан Бердимуҳамедовлар диктатураси ҳам, россияликлардан фарқли ўлароқ, жаҳон молиявий тизимларидан узиб қўйилмаган. Бу версияни Россия ОАВлари ҳам қўллаб-қувватламоқда.

Шунингдек, давлат раҳбари хорижга тўловларни ўтказган банк номини тилга олмагани алоҳида қайд этилди. Версиялардан бирига кўра, бу Қозоғистон банк тизими хавфсизлиги учун қилинган. Тарихда Қозоғистон Республикасининг биринчи президенти Нурсултон Назарбоев ўз ҳукмронлиги даврида «акциядорлар томонидан ёмон бошқарилгани, қарздор бўлиб қолгани ва омонатчилар олдида жавоб бера олмагани сабабли даҳшатли кўрсаткичларга эга» деб «ЭксимБанк», «Банк Астана» ва Qazaq Banki’ни танқид қилгани, шундан сўнг охирги икки банк тугатилиб, Қозоғистон Марказий банки томонидан лицензияси чақириб олингани мисол келтирилган.

Қозоғистон компаниялари, жумладан давлат билан боғлиқ бўлганлари ва айрим амалдорлар манфаатларига алоқадорлари, иккиламчи санкцияларга тушиб қолмаслик учун, айниқса АҚШ санкцияларига риоя қилишга ҳаракат қилмоқда.

Аввалроқ маҳаллий яшаш рухсатномасига эга бўлмаган россияликларга амал қилиш муддати бир йилдан ортиқ бўлган банк карталарини олиш тақиқланган эди. Мамлакатдаги бир нечта банклар янги қоидалар сабаб РФ фуқароларига карта беришни тўхтатди. Шунга қарамай, ўтган йили хорижликлар учун eResidency — банк ҳисобини масофадан очиш имконини берувчи онлайн дастур ишга туширилган.

Эслатиб ўтамиз, яқинда Еврокомиссия қарори билан Россия Федерацияси расман "стратегик камчиликларга эга бўлган юқори хавфли учинчи давлатлар" рўйхатига киритилган эди.