Европа Комиссиясининг янги 2026/46-сонли Делегация қилинган регламенти (Commission Delegated Regulation (EU) 2026/46) билан Россия Федерацияси расман "стратегик камчиликларга эга бўлган юқори хавфли учинчи давлатлар" рўйхатига киритилди.

Ушбу қарор 2026 йил январь ойи охиридан кучга кирди ва бу халқаро тўлов тизимида ишловчи барча молия институтлари, хусусан, Ўзбекистон банклари учун ҳам жиддий оқибатларга эга бўлиши мумкин. Bankers.uz ушбу янгиликнинг мазмуни ва банк тизимига таъсири бўйича кичик материални эътиборингизга ҳавола қилади.

Қарорнинг мазмуни нима?

Европа Иттифоқининг ушбу янги ҳужжати (Регламент 2026/46) 2016 йилда қабул қилинган (EU) 2016/1675 регламентига ўзгартириш киритади.

Асосий ўзгариш сифатида Россия Федерацияси AML/CFT (жиноий даромадларни легаллаштириш ва терроризмни молиялаштиришга қарши кураш) тизимида стратегик камчиликлар мавжуд деб топилган давлатлар қаторига қўшилганини кўриш мумкин. Бундан кўзланган мақсад эса ЕИ молия тизимига ушбу давлатдан келиб чиқиши мумкин бўлган хавфларнинг олдини олиш.

"Юқори хавфли давлат" мақоми нимани англатади?

ЕИ қонунчилигига кўра (4-Директива ва унинг давоми), агар давлат ушбу рўйхатга ("Black/Grey list") тушса, Европа Иттифоқининг банклари ва мажбуриятга эга субъектлари (obliged entities) ушбу давлат резидентлари билан боғлиқ ҳар қандай молиявий операцияга нисбатан "Кучайтирилган Текшириш Чоралари"ни ("Enhanced Due Diligence" - EDD) қўллашга мажбурдирлар.

Бу шунчаки "санкция" эмас, балки бутун молиявий оқим устидан назоратнинг энг юқори даражаси ҳисобланади.

Ўзбекистон банклари ва тадбиркорлари учун таъсири

Россия Ўзбекистоннинг асосий савдо ҳамкорларидан бири бўлганлиги сабабли, ушбу ўзгариш маҳаллий банклар учун қуйидаги хавф ва мажбуриятларни келтириб чиқаради:

Транзакцияларнинг секинлашуви: Ўзбекистон банклари орқали Россия билан боғлиқ (ёки бенефициари Россия бўлган) тўловлар Европа корреспондент банклари (масалан, Deutsche Bank, Commerzbank ва б.) орқали ўтаётганда автоматик равишда тўхтатиб турилиши ва қўшимча ҳужжатлар талаб қилиниши мумкин.

Кучайтирилган комплаенс (EDD): Ўзбекистон банклари ўз мижозларининг Россия контрагентлари билан бўлган шартномаларини эндиликда оддий тартибда эмас, балки халқаро AML стандартларининг энг қаттиқ талаблари асосида ўрганишлари шарт бўлади.

Корреспондент ҳисоблар хавфи: Агар Ўзбекистон банклари Россия билан боғлиқ операцияларда ЕИ талаб қилган "кучайтирилган текширув"ни етарлича таъминлай олмаса, Европа банклари "de-risking" сиёсати доирасида улар билан корреспондентлик алоқаларини чеклаши мумкин.

Рад этишлар (Rejection) сонининг ортиши: Европа банклари таваккалчиликни бўйнига олмаслик учун Россия билан ҳар қандай билвосита алоқаси бор тўловларни ўтказишни рад этиш эҳтимоли кескин ошади.

Чоралар ва тавсиялар

Ушбу вазиятда Ўзбекистон молия институтлари қуйидаги чораларни кўришлари тавсия этилади:

Ички назорат қоидаларини янгилаш: Банклар ўзларининг AML/CFT сиёсатларини янгилаб, Россия билан боғлиқ операциялар учун автоматик равишда "юқори хавф" (High Risk) мақомини белгилашлари ва EDD чораларини жорий этишлари керак.

Мижозларни огоҳлантириш: Ташқи савдо фаолияти билан шуғулланувчи мижозларга Европа банклари орқали тўловларда юзага келиши мумкин бўлган қийинчиликлар ва талаб қилинадиган қўшимча ҳужжатлар ҳақида тушунтириш бериш лозим.

Тўлов йўналишларини диверсификация қилиш: Европа Иттифоқи валютаси (Евро) ва банклари иштирок этмайдиган муқобил тўлов йўлларини таҳлил қилиш.

Шуни таъкидлаш керакки, глобал молиявий назорат ташкилоти — FATF геосиёсий келишмовчиликлар (хусусан, Хитой ва Ҳиндистоннинг позицияси) сабабли Россияни ҳалигача "қора рўйхат"га киритмаган, фақатгина аъзолигини тўхтатиш билан чекланган эди. Европа Иттифоқининг янги регламенти эса ушбу бўшлиқни ёпишга қаратилган бўлиб, эндиликда Европа банклари учун FATF қароридан қатъи назар, Россия билан ишлаш "юқори даражадаги хавф" деб баҳоланади."

Умуман олганда, ЕИ томонидан Россиянинг "юқори хавфли учинчи давлатлар" рўйхатига киритилиши — бу техник ўзгариш эмас, балки банк комплаенс тизими учун жиддий сигнал дейиш мумкин. Ўзбекистон банклари халқаро майдонда ўз обрўсини сақлаб қолиш ва санкциявий чекловларга тушиб қолмаслик учун ушбу янги регламент талабларига қатъий риоя қилишига тўғри келади.